zondag, 30 april 2017 17:42

‪Concert met vijf gamba's in 't Huis te Poort in Schiedam‬

Schiedam - Op vrijdag 12 mei wordt er een concert met vijf gamba's gehouden in 't Huis te Poort in Schiedam. 'Time Stands Still' door L'Armonia Sonora o.l.v. Mieneke van der Velden.

 

Als het gaat om warme klank, dan wint geen instrument – zelfs de cello niet – het van de viola da gamba of kortweg de gamba. Een concert met vijf (!) gamba's is dan ook een droomavond voor iedereen die vindt dat weemoed de mooiste emotie is. In dit programma wordt een bloemlezing gepresenteerd van Engelse muziek voor één tot vijf gamba’s. De intieme sonoriteit van het zogenaamde ‘gamba-consort’ was favoriet bij de componisten uit het 17e-eeuwse Engeland waar melancholie in de mode was: ‘be happy feeling sad’.

Maar... voor wie het op deze lentedag wat al te herfstig wordt: naast de gedragen consort-muziek klinken er vrolijke dansen en energieke solostukken. Want ook dát kan op de gamba. De muzikale leiding is in handen van Nederlands bekendste gambiste Mieneke van der Velden, onlangs nog te horen in 'de enige echte' Mattheüs-Passion van de Nederlandse Bachvereniging. De Volkskrant schreef erover: "Ontroerend, hoe Mieneke van der Velden de noten van haar gamba liet schroeien in de aria Komm süsses Kreuz".

Heb je het over het Engelse consort-repertoire, dan kun je niet heen om Henry Purcell: zijn fantasieën voor gamba’s zijn het mooiste dat er in dit genre gecomponeerd is. Maar ook heel wat van zijn voorgangers wisten wel raad met de magische klank die het gambaconsort kan voortbrengen. De Engelse consortstijl kwam voort uit de vocale kerkmuziek, waarin het al voor het midden van de 16e eeuw gebruikelijk was om zangstemmen te versterken met orgel of strijkinstrument, of vocale werken zelfs helemaal instrumentaal uit te voeren.

In composities voor gambaconsort werd lange tijd de zogenaamde In Nomine cantus firmus gebruikt. Deze lange gregoriaanse melodie (Gloria tibi trinitas) diende als basis voor allerlei muziek: van langzame, gedragen stukken tot gecompliceerde ritmische composities. In navolging van deze 16e-eeuwse praktijk voert ‘l Armonia Sonora geheel instrumentaal het prachtige luitlied van John Dowland Time stands still uit en van Thomas Morley No, no Nigella. Maar er staat meer op het programma: Dowland’s The Earl of Essex Galliard: een vijfstemmige instrumentale versie van het vierstemmige Can she excuse my wrongs. Bekende liedjes werden gebruikt als instrumentale ‘cantus firmus’; het bekendste is ‘Browning’, over de melodie van ‘the leaves be green’, die afwisselend in alle stemmen te horen is.

Destijds populaire dansvormen als Pavan en Galliard lenen zich voor uiteenlopende zettingen; de stukken lopen volgens een vast ritmisch patroon en worden meestal gecombineerd. Anthony Holborne was er een meester in; hij componeerde vele prachtige pavans en galliards met bijzondere namen zoals ‘The Funerals’, en ‘MuyLinda’.
Van een heel andere orde is de eigenzinnige Tobias Hume; in zijn muziek hoor je de verwantschap tussen de gamba en de luit. In zijn solostukken klinken veel akkoorden naast grote sprongen, waarin de gambist eigenlijk in zijn eentje meerstemmig speelt, en zo het consort nabootst. De trio’s en kwartetten van Hume zijn een combinatie van dat solospel en consortpraktijk. Het resultaat is een volle rijke klank met prachtige lijnen, in samenklank met veel akkoorden en een eenvoudige baslijn.

En uiteindelijk is er dan de ‘Fantasy’; in deze vorm zijn componisten niet meer gebonden aan een vaste melodie, ritmische structuur of cantus firmus.Henry Purcell, de grootmeester van de Engelse Barok, ging tot het uiterste in zijn Fantasies; de stukken bestaan uit verschillende delen, met uiteenlopende thematiek en tempi als slow, brisk, etc. Lange frases – vaak vol schrijnende dissonanten – en energieke snelle delen wisselen elkaar af. De harmonische rijkdom en inventiviteit van deze Fantasies maken dat ze het hoogtepunt vormen van de Engelse gambaconsortmuziek.Voor de luisteraars uit die tijd was het even wennen. Er werd geklaagd dat het bij deze stukken niet altijd lukte om met je voet de maat mee te tikken...

P.S. Op deze avond wordt het seizoen 16-17 afgesloten, maar wordt ook alvast het een en ander verteld over wat er in het seizoen 2017-2018 op het programma staat.

Vrijdag 12 mei 2017, 20.15 uur

€ 17,50 voorverkoop / € 20,- aan de zaal – cjp € 2,50 korting

Informatie en reserveren: Ad van der Kouwe
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. of tel. 06 511 721 00

’t Huis te Poort, Dam 28-30, Schiedam

www.thuistepoort.nl 

‪Concert met vijf gamba's in 't Huis te Poort in Schiedam‬

Advertentie