dinsdag, 18 april 2017 07:44

Pierre Janssen greep ons allemaal mee in de kunst

Schiedam - In het televisieprogramma over Pierre Janssen werd zaterdagavond opgemerkt dat hij zijn rollen als museumconservator en journalist moeiteloos kon inwisselen. Ik heb dat in 1975 zelf ervaren. Fotograaf Theo Böhmers en ik waren naar het Gemeentemuseum Arnhem gegaan, waar Pierre Janssen in 1970 directeur was geworden. ,,Mist u Schiedam?’’ was mijn eerste vraag. Hij was ineens weer de ervaren journalist van Het Vrije Volk: ,,Had u zich niet beter op dit interview kunnen voorbereiden?’’ zei hij.

Door Kor Kegel

Zie ook: https://popuptv.nl/video/popuptv-reportage-tentoonstelling-pierre-janssen-in-de-greep-van-de-kunst

Ik was 20 jaar, leerling-journalist bij de Schiedamsche Courant. We gingen een bijlage maken over Bekende Nederlanders die iets met Schiedam hadden gehad en ik ‘mocht’ Pierre Janssen.

Ik dacht het gesprek in te leiden met persoonlijke vragen, maar Pierre Janssen wilde direct overgaan tot een culturele verhandeling over de exposities in zijn Arnhemse museum en hoe hij een logische opbouw zag sinds zijn museumbeleid in Schiedam. Hij leidde Theo en mij rond en het was leerzaam. Mijn stukje ging uiteindelijk toch over zijn Schiedamse herinneringen. Daar was ik voor gekomen en dat wist hij ook wel. Hij keurde mijn conceptje goed zonder enige correctie.

Als ik nadien met Theo Böhmers op pad ging, werd het een gewoonte dat Theo me aankeek en ik zei: ,,Ja, hoor, goed voorbereid!’’

Dat dankt Schiedam dus aan Pierre Janssen...

In het tv-programma kwam zaterdag ook naar voren hoe hij verdrietig kon zijn om kritiek op zijn stuntelige wijze van presenteren. Maar het wás niet stuntelig. Het was ontwapenend openhartig. Pierre Janssen improviseerde, wat hem als erudiete kunstkenner geen enkele moeite kostte, maar hij had geen gêne dat hij tijdens een uitzending van het tv-programma Kunstgrepen moest nadenken over de juiste woordkeuze. Het gaf het programma juist zo’n spontaan karakter.

Toen kon dat nog. De zeer sobere opzet, zonder decor, alleen met een kunstwerk op een stoel en Pierre Janssen ernaast druk met zijn handen gebarend en uitleggend, werkte in die tijd goed. Tegenwoordig zouden de meeste tv-kijkers snel wegzappen naar iets spannenders met meer dynamiek, maar Kunstgrepen werd uitgezonden op een goed moment op zaterdagavond op de ene zender die er toen nog was. Dat gegeven speelt natuurlijk wel mee in de verklaring dat het programma soms twee miljoen kijkers aan zich bond. Maar bovenal was het boeiend. Pierre Janssen maakte beeldende kunst voor een groot publiek toegankelijk – zonder jargon, maar in alledaagse woorden.

In Schiedam heeft hij die toegankelijkheid een keer letterlijk ‘afgedwongen’. Hij liet de Hoogstraat op de hoek van de Appelmarkt afsluiten, zodat het winkelend publiek wel móest omlopen door het Stedelijk Museum, waar hij een aansprekende kunstroute had aangebracht. Veel Schiedammers kwamen toen voor het eerst in het museum.

En net als op tv was Pierre Janssen benieuwd wat het publiek ervan zou vinden. Hij sprak de voorbijgangers aan en vroeg wat ze van de kunstwerken vonden.

Pierre Janssen (1926-2007) kwam kort na de Tweede Wereldoorlog op de redactie van Het Vrije Volk in Schiedam. Hij schreef stukjes, maar bovenal was hij een verteller. Het gemeentebestuur was geïmponeerd door deze bevlogen lulla en het benoemde Pierre Janssen in 1956 tot conservator van het Stedelijk Museum Schiedam.

Hij begon lezingen te geven. Het Louvre in Parijs had in die tijd een conservator, René Huyghe, die Pierre sterk inspireerde om kunst op televisie te brengen. Daarnaast begon hij in 1960 met de Kunstklassen in het Schiedamse museum. Hij kocht werken aan van kunstenaars van de Cobra-groep, zoals Karel Appel, Lucebert en Constant Nieuwenhuijs.

In 1963 stopte hij als museumconservator om weer journalist te worden, namelijk kunstredacteur bij Het Parool. In 1965 werd hij directeur van de Academie van Beeldende Kunsten Rotterdam, de tegenwoordige Willem de Kooning Academie). In 1970 keerde hij terug naar zijn geboortestad Arnhem om er directeur van het Gemeentemuseum te worden; hij zou tot 1982 in die functie blijven.

Er was zaterdagmiddag overweldigende belangstelling voor de opening van de dubbeltentoonstelling over Pierre Janssen in het Stedelijk Museum Schiedam en Museum Arnhem. Tien jaar na zijn overlijden laat de duo-expositie zien wie Pierre Janssen was, waarom hij welke werken aankocht en wat hem tot pionier maakte. Hij wilde een gastvrij museum, waar de bezoekers het gevoel zouden krijgen: ,,Dit is van ons.’’

De twee tentoonstellingen geven een compleet beeld. In een huiskamersfeer staan sofa’s en ouderwetse tv-toestellen, waar verschillende afleveringen van Kunstgrepen te zien zijn. Zelfs de tv-studio is nagebouwd. Ook draait er een film over Pierre Janssen van Lex Reitsma, documentairemaker en vormgever van de tweelingtentoonstelling. Beide musea tonen uiteraard ook belangrijke aankopen door Pierre Janssen, in Schiedam met name Cobra-werken (daardoor heeft het museum samen met het Stedelijk Museum Amsterdam de oudste Cobra-collectie ter wereld) en in Arnhem werken van Jan Mankes, Co Westerik, Pat Andrea, Klaas Gubbels en Kees Fransse.

In Schiedam herleeft Janssens kantoor en komen vertellers van nu aan het woord: Jasper Krabbé, Wim Pijbes, Hans den Hartog Jager en Henk van Os. Ze gaan elk op hun eigen manier in op Janssens aankopen. Ook kunnen bezoekers zelf aan de slag zoals in de toen unieke Kunstklassen. Even uniek was het dat Pierre Janssen in 1959 kunst van Schiedamse verzamelaars naar het museum haalde. En als eerste organiseerde hij verkooptentoonstellingen, waar mensen goedkoop kunst konden aanschaffen.

Later werd hij panellid van het kinderprogramma ‘Ren je rot’ en gaf hij bij allerlei kunstnieuws op tv commentaar. Hij was op zondag 3 juli 1988 de eerste gast van het Vpro-programma Zomergasten. De Schiedamse uitgever Scriptum heeft een biografie over hem uitgebracht, geschreven door kunsthistorica Petra Timmer.

De expositie over Pierre Janssen werd financieel mogelijk dankzij de gemeenten Schiedam en Arnhem, SDAM, het De Groot Fonds in Schiedam, de BankGiro Loterij, het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, het Mondriaan Fonds in Amsterdam, het Fonds voor Cultuurparticipatie in Utrecht, Stichting Elise Mathilde Fonds in Maarsbergen, de Gravin van Bylandt Stichting in Den Haag, Stichting Dorodarte in Bloemendaal, Stichting Gifted Art en de J.E. Jurriaanse Stichting in Rotterdam en Geldersestreken.nl.

De tentoonstelling is in Schiedam te zien tot en met zondag 3 september en in Arnhem tot en met zondag 15 oktober.

Pierre Janssen greep ons allemaal mee in de kunst

Advertentie